Ömer Faruk Dere
Bağımsız Araştrımacı
ÖZ
18. yüzyıl başlarında Osmanlı Devleti’nde başlayan Batılılaşma hareketleri askeriyeden bürokrasiye, eğitimden mimariye kadar geniş bir alanda meydana getirdiği değişikliklerle toplumu etkilemiştir. Zamanla Batı’ya ait kavram ve değerler, Osmanlıların kendine özgü ifade biçimleri geliştirmesine katkıda bulunmuştur. Sanat alanında görülen Batılı etkiler de bu anlayışın bir yansıması olarak ortaya çıkmıştır. Osmanlı kültüründe mezar taşı tipolojisi, içinde bulunduğu dönemin mimari üslubuyla büyük ölçüde uyum gösterir. Osmanlı mimarisinde Batılı etkilerle meydana gelen üslup değişiklikleri, mezar taşlarında da belirgin şekilde gözlemlenmektedir. Bu çalışmada sunulan veriler, çoğunluğu İstanbul hazirelerinde olmak üzere beş binden fazla mezar taşının incelenmesi sonucu elde edilmiştir. Bu bilgilere dayanılarak Osmanlı mezar taşlarının genel tipolojisi açıklanabilmekte; açık, pehleli ve lahit mezar türleri tasnif edilebilmekte; baş ve ayak şâhidelerinin yapısal özellikleri, Batılılaşma döneminde değişen bezeme anlayışı ve semboller ile dönemin canlı dili, süsleme tercihleri, hat sanatının özellikleri, söz sanatları, başlık tipleri gibi kültürel unsurlar izlenebilmektedir.
Anahtar Kelimeler: Sanat Tarihi, Batılılaşma, Mezar Taşları, Taş İşçiliği, Hat Sanatı
ABSTRACT
In the early 18th century, the westernization movements initiated in the Ottoman Empire significantly influenced the society through the changes they brought about in a wide array of domains, including military, bureaucracy, education, and architecture. Over time, Western concepts and values contributed to the Ottomans developing their distinctive forms of expression. The western influences observed in the field of art emerged as a reflection of this understanding. The typology of Ottoman gravestones, a vital component of Ottoman culture, aligns closely with the architectural styles of the periods in which they were produced. The stylistic transformations in Ottoman architecture
influenced by western elements are also distinctly observable in gravestones. The data presented in this study is derived from the examination of more than 5000 gravestones, the majority of which are in Istanbul’s graveyards. Based on this analysis, the general typology of Ottoman gravestones can be explained, they can be classified as open, with capstone, and sarcophagus-style grave types, and the structural features of headstones and footstones can be traced. Furthermore, the evolving decorative approach and symbols of the westernization period, as well as the language, ornamentation preferences, calligraphic characteristics, literary artistry, types of die and other cultural elements of the era, can be identified and analyzed.
Keywords: Art History, Westernization, Gravestones, Stone Carving, Islamic Calligraphy
ss. 62-90
